Algemene voorwaarden opstellen

28 april 2017

Waar moet je op letten?

Algemene voorwaarden die in ernstige mate nadelig zijn voor de consument kunnen ongeldig worden verklaard. Op basis van Europese regels is in dit onder meer gebeurd bij boetebedingen en het opslag wijzigingsbeding dat gekoppeld was aan kredietverlening op basis van de euribor rente. Het is van belang te weten wat algemene voorwaarden zijn en wanneer zij ongeldig kunnen worden verklaard.

Algemene voorwaarden zijn: een of meer bedingen die zijn opgesteld om in een aantal overeenkomsten te worden opgenomen, met uitzondering van bedingen die de kern van prestaties aangeven, voor zover deze laatstgenoemde bedingen duidelijk en begrijpelijk zijn geformuleerd.

Met dit artikel begint onze nationale wetgeving over de gelding en de mogelijke ongeldigverklaring van algemene voorwaarden.

Het is in dat verband goed te beseffen dat algemene voorwaarden niet alleen voorwaarden betreffen die in de regel als bijlage bij een overeenkomst geldende algemene voorwaarden worden gepresenteerd, maar dat ook standaardovereenkomsten, waarin artikelen zijn opgenomen die bedoeld zijn in een aantal standaard overeenkomsten te worden toegepast, als algemene voorwaarden gelden. Als zodanig kan ook worden gedacht aan de door de Raad voor Onroerende Zaken opgestelde huurovereenkomsten, waarin steeds bedingen voorkomen die zijn opgesteld om in dit soort standaardovereenkomsten te worden toegepast. Dit zijn dus algemene voorwaarden.

Algemene voorwaarden zijn in de regel geldig indien zij voorafgaand of tijdens het sluiten van de overeenkomst aan de wederpartij ter hand zijn gesteld. Van belang is dat de wederpartij de mogelijkheid heeft gehad kennis te nemen van deze voorwaarden voordat de overeenkomst tot stand komt.

De wet bepaalt dan ook dat de wederpartij van degene die algemene voorwaarden hanteert deze algemene voorwaarden ongeldig kan laten verklaren indien deze voorwaarden niet tijdig ter kennis zijn gebracht van de wederpartij.

Bovendien kan een wederpartij een beding in de algemene voorwaarden vernietigen (ongeldig laten verklaren) indien dit beding onredelijk bezwarend is voor hem. Daarmee wordt bedoeld dat het beding onredelijke gevolgen heeft voor de wederpartij van de gebruiker van algemene voorwaarden.

Uitgangspunt van de van toepassing zijnde Europese regeling oneerlijke bedingen is dat een beding in een overeenkomst over welk beding niet afzonderlijk is onderhandeld als oneerlijk wordt beschouwd indien het in strijd met de goede trouw het evenwicht tussen de uit de overeenkomst voortvloeiende rechten en verplichtingen ten nadele van de consument aanzienlijk verstoord.

Het gaat in deze richtlijn primair om consumentenbescherming. Het gaat dan om bedingen waarbij de consument minder rechten toegekend krijgt dan dat hij op basis van de wet redelijkerwijs mag verwachten. Het gaat er in het bijzonder om of een consument, althans een wederpartij van een gebruiker van algemene voorwaarden het beding redelijkerwijs zou hebben aanvaard indien over dit beding zou zijn onderhandeld. In herinnering moet worden geroepen dat de algemene voorwaarden regeling van toepassing is op alle artikelen/bedingen waarover niet is onderhandeld.

De wetgeving geeft de Nederlandse en de Europese rechter in het algemeen de bevoegdheid om op verzoek van de wederpartij van de gebruiker van de algemene voorwaarden te bepalen of een bepaald beding waarop de wederpartij zich beroept, geldig is of ongeldig. De rechter moet met inachtneming van de Europese regels oordelen of een beding oneerlijk is, in de Nederlandse wetgeving omschreven als onredelijk bezwarend.

Als het beding onredelijk bezwarend is moet de rechter het beding ongeldig verklaren, hij mag het beding niet aanpassen, zodat het wel geldig is.

Daarnaast moeten bedingen in algemene voorwaarden steeds duidelijk en begrijpelijk zijn opgesteld. In geval van twijfel over de betekenis van het beding geldt de voor de consument gunstige interpretatie.

Als een beding dus niet duidelijk is opgesteld wordt bij twijfel over de betekenis van dat beding de voor de consument meest gunstige uitleg gekozen.

Bedingen moeten niet alleen grammaticaal duidelijk zijn, maar de bedingen moeten ook in materiële zin duidelijk zijn, dat betekent dat indien in een beding een onduidelijk term staat, zoals bijvoorbeeld het de bank is gerechtigd om ingeval de situatie op de geldmarkt daar aanleiding toe geven het opslagpercentage te wijzigen. Een dergelijke clausule die een prijs wijzigingsbeding/een aanpassingsmechanisme inhoudt geeft aan de consument geen enkel inzicht op basis van welke concrete criteria een opslag kan worden gewijzigd.

Het hof van justitie heeft bepaald dat een beding niet alleen taalkundig helder moet zijn, maar ook moet uit een bepaald beding kunnen worden afgeleid wat de werking en het effect van het beding is.

Hoewel het Hof van justitie dit niet heeft uitgesproken wordt in brede kring aangenomen dat onduidelijke bedingen oneerlijk zijn en dus ongeldig. Daar is ook veel voor te zeggen omdat een oneerlijk beding de gebruiker van dit beding onbeperkte bevoegdheden kan geven.

De Europese algemene voorwaardenregeling, die is vastgelegd in een richtlijn geldt als consumentenbescherming. De Nederlandse wetgevingen over algemene voorwaarden geldt zowel ten aanzien van consumenten als voor bedrijven. Een beding in algemene voorwaarden dat onredelijk/oneerlijk is tegenover een consument kan ook onredelijk zijn jegens een bedrijf.

Overigens is in principe volgens Italiaanse en Spaanse rechtspraak een onduidelijk beding ongeldig. Het is dus van groot belang dat algemene voorwaarden en standaardcontracten evenwichtig en duidelijk worden opgesteld.

Het is dus van groot belang algemene voorwaarden duidelijk en evenwichtig op te stellen.

Een voorbeeld van het ongeldig verklaren van een beding in de algemene voorwaarden is de ongeldigheid van een door de bank gehanteerd opslagwijzigingsbeding, omdat niet inzichtelijke was uit welke componenten deze opslag bestond en onder welke omstandigheden deze kon worden gewijzigd (Rechtbank Amsterdam, 18 november 2016).